Рус
Eng
Бел
Древний Друцк Толочинщина патриотическая Улицы и центральная площадь Толочина Свято-Покровский женский монастырь Символика Толочина.Толока-  богиня жатвы и плодородия.
Древний Друцк
Опрос
Какие меры необходимо предпринять для улучшения качества обслуживания в службе «Одно окно»?
Результаты
Главная Регион Историко-культурное наследие

Историко-культурное наследие

Толочинщина – один из древнейших и прекраснейших уголков нашей республики со своими богатыми историко-культурными и духовными традициями.

Толочинская земля, находясь на главных стратегических и торговых перекрестках, за свою историю изведала немало – Северная война, французская оккупация, революционные преобразования, энтузиазм и добросовестный труд в довоенные годы, борьба с фашизмом и сложное восстановление народного хозяйства.

На территории района проходит водораздел между реками Балтийского и Черного морей – Западной Двиной и Днепром. В границах района берут начало реки Друть, Бобр, Усвейка, Оболянка.

В составе района 7 сельских Советов. Населенных пунктов 264.

Толочинщина является родиной многих известных своим творческим талантом итрудовыми достижениями людей. Среди них писатели и поэты Иосиф Василевский, Вера Верба, Михась Зарецкий, Эдуард Корнилович, Ничипор Пашкевич, Алесь Рылько, Анатолий Мясников, драматург Алесь Петрашкевич, театральный деятель Валерий Анисенко, народный художник СССР, Герой Беларуси Михаил Савицкий и многие другие.

Наша земля дала Родине 10 Героев Советского Союза, 12 Героев Социалистического Труда, Героя Беларуси и Героя России.

Достопримечательностями района являются литовский вал, здание жилого корпуса женского монастыря со Свято-Покровской церковью и костел Святого Антония в Толочине, Друцкое городище. В 1001 году в Друцке была построена церковь, в XIV веке написано Друцкое евангелие.

Пленяют своим великолепием и красотой природы, фрагментами строений места прежних имений помещиков Хоментовских, один из которых был другом Ф.М.Достоевского, Горделковских, графа Замойского, старинные парки в деревнях Рацево, Забайкал, древнем поместье Юзефполье.

Прошли десятилетия. Толочинцы продолжают созидательную эстафету своих предков, и мы просто обязаны собственным умом, трудом и энтузиазмом вписать новую страницу в историю родного края, не забывая при этом своих корней и традиций.

На территории Толочинского района находится 33 недвижимых материальных историко-культурных ценности, включенных в Государственный список историко-культурных ценностей Республики Беларусь. Из них: 22 памятника археологии, 8 памятников архитектуры, 3 памятника истории.
Тридцать памятников относятся к 3-й категории историко-культурных ценностей и имеют особую значимость для района. Расположенный по ул.Ленина комплекс бывшего монастыря базилиан и столб каменный на дороге Толочин-Круглое относятся ко 2-й категории и имеют национальное значение.
Территория средневекового города (детинец и окольный город) расположенная на правом берегу р.Друть, относится к 1 категории значимости и имеет международное значение.

Комплекс былога манастыра базыльян: а) царква б) манастырскі будынак

3 гісторыка-архітэктурнай спадчыны Талачыншчыны найбольш высокамастацкі і каштоўны помнік архітэктуры позняга барока — ансамбль базыльянскага кляштара ў Талачыне па вул. Леніна, які належыць Св.Пакроўскаму жаночаму манастыру. У яго склад уваходзілі касцёл, кляштарны жылы корпус і школа. Касцёл, заснаваны Львом Сапегам у 1604 г., прызначаўся для гараджан і быў агульнадаступным (фарным). У 1769 г. з заснаваннем Сангушкамі базыльян¬скага манастыра на месцы старога касцёла пастаўлены манументальны будынак у стылі ракако (так званага віленскага барока). Няспынная і вельмі вострая барацьба рэлігій абумовіла ператварэнне касцёла ў 1796 г. ва уніяцкую царкву, а ў 1804 г. ў праваслаўную Пакроўскую царкву.

Базыльянскі касцёл вырашаны паводле найбольш пашыранай манументальнай кананічнай схемы культавага збудавання — у выглядзе трохнефавай двухвежавай базілікі з дзвюма сакрысціямі. Падзелу храма на тры нефы адпавядае і трохчасткавае чляненне галоўнага фасада. Яго скульптурная хвалістая плоскасць даведзена да дасканаласці. Крывалінейныя згібы фасада пазбаўляюць канструкцыю адчування архітэктанічнасці. Тонкія, зграбна выцягнутыя ў вышыню пілястры надаюць ім выгляд плаўна выгнутай мембраны. Сцяна фасада завершана пластычна выгнутым тонкапрафіляваным карнізам і філянговым парапетам. Над цэнтральнай часткай фасада ўзвышаецца трох'ярусны пластычнай формы шчыт, фланкіраваны па баках двух'яруснымі вежамі. Прадстаўнікі архітэктуры ракако абмяжоўвалі мастацкую вобразнасць будынкаў пластыка-дэкаратыўным багаццем галоўнага фасада.

Насычаная дынамікай унутраная прастора будынка ад галоўнага нефа пераходзіць у прэсбітэрый, а больш кароткія бакавыя нефы адкрываюцца арачнымі праёмамі. Централь¬ны і бакавыя нефы перакрыты крыжовымі скляпеннямі на падпружных арках, прэсбітэрый — цыліндрычным скляпеннем. У паўночна-ўсходняй частцы будынка размешчаны хоры, унутраныя аноры аформлены спаранымі пілястрамі з антаблементамі. Алтар¬ная частка адгароджана мураваным іканастасам 18 ст. У канцы 19 — пачатку 20 ст. ён застаўлены драўляным іканастасам. Антабле¬менты, падпружныя аркі і арачныя праёмы паміж нефамі аздоблены паліхромнай размалёўкай на раслінныя матывы.

Гэты архітэктурны помнік стаіць у адным радзе з такімі шэдэўрамі, як Сафійскі сабор у Полацку, касцёл у Глыбокім, і іншымі творамі мясцовай школы дойлідства віленскага барока.






Касцёл св. Антонія. (г. Талачын, вул. Леніна).

Архітэктура эклектызму ў Талачыне прадстаўлена каменным касцёлам, пабудаваным у канцы 19 — пачатку 20 ст. амаль насупраць (праз р. Шчань) базыльянскага кляштара.

У той перыяд не прытрымліваліся кананічнага правіла арыентацыі храма алтаром на ўсход. Таму купальнай апсідай ён павернуты на захад. Галоўны фасад пабудовы выходзіць на галоўную гарадскую магістраль, і такім чынам будынак арганічна ўключаны ў яе горадабудаўнічы ансамбль. Манументальнасць храма ўзмацняецца яго размяшчэннем на прыродным узвышшы. Побач з касцёлам да 1960-х гадоў узвышалася трох'ярусная званіца.




Будынак касцёла мае нескладаную аб'ёмнапрасторавую кампазіцыю і ўяўляе сабой прамавугольны ў плане аб'ём над двухсхільным дахам. Значны маштаб, буйныя чляненні, аб'ёмная лаканічнасць і моцнае канструкцыйнае вырашэнне, адсутнасць ярка вылучаных акцэнтаў выклікае адчуванне масіўнасці і статычнасці пабудовы. Галоўны ўваход у бу¬дынак вырашаны бабінцам, аналагічным па архітэктуры храму, але меншага аб'ёму. Імкненне акцэнтаваць парадны фасад будынка вымусіла архітэктара ўзмацніць яго дэкаратыўную апрацоўку — да стральчатых ніш, высокіх пілястраў прыбавілася суцэльная рустоўка сцен. Алтарны фасад вылучаны моцнай паукруглай апсідай, завершынай паўсферычным купалам. Бакавыя фасады вырашаны плоскасна і расчлянёны высокімі вузкімі стральчатымі вокнамі і пілястрамі ў прасценках. Па перыметры будынак апяразаны тон¬ка прафіляваным карнізам з дзвюма тонкімі цягамі.

Унутраная прастора касцёла дзвюма парамі моцных слупоў расчлянёна на тры нефы, сярэдні з якіх паглыблены паўкруглай апсідай. Пры ўваходзе вылучаны бакавыя квад-ратныя ў плане хрысцільні, над якімі размешчана галерэя хораў, адкрытых у зале храма.

Пасля Вялікай Айчыннай вайны ў памяшканні касцёла былі ткацкі цэх, мэблевы магазін, у 1993 г. будынак перададзены вернікам.

Будынак музея.

Помнік грамадзянскай архітэктуры 19 ст. Кім яно пабудавана і каму належала дакладна не вядома. Па адной версіі-гэта жылы дом ўладальніка завода І.М.Мерліса, па іншай ў ім размяшчаўся Зарэчны-Талачынскі пазямельны банк.




Млын вадзяны размешчаны на р. Крывая ў 12км. на паўднёвы ўсход ад Талачына ля дарогі Талачын-Круглае. Пабудавана з чырвонай цэглы ў другой палове XIX 3-х павярховы прамавугольны ў плане будынак з двухсхільным дахам да якога прымыкае аднапавярховае працоўнае памяшканне. Масіўныя сцены прарэзаны невялікімі прамавугольнымі вокнамі. На першым паверсе знаходзілася турбіна, на другім - жорны, на трэцім - гаспадарчыя памяшканні. Млын належаў памешчыку Гардзялкоўскаму, функцыянаў да 30-х гадоў XIX стагоддзя. Млын часткова разбураны.




Пабудова гаспадарчая на гарадзішчы Друцка.

Аднапавярховы будынак з чырвонай цэглы пабудаваны ў канцы XIX ст. памешчыкам Хамянтоўскім. Сцены прарэзаны прамавугольнымі вокнамі рознага памеру з каванымі кратамі. У будынку знаходзілася стайня, зараз выкарыстоўваецца ў гаспадарчых мэтах сельскагаспадарчага вытворчага прадпрыемства "Друцк-Агра". Пабудова можа быць пераабсталяваная ў музей гісторыі Друцка.




Фрагмент прысядзібнага пейзажнага парку 19 ст. Юзэфполле,

г. Талачын, вул. Будаўнікоў.

Цэнтральная частка парку захавала рысы класічнай планіроўкі: чаргаванне драўняных груп і невялікіх палян. Парк размешчаны на ўзвышшы, на лукавіне р. Друць. Растуць мясцовыя пароды дрэў: елка, хвоя, ліпа, вярба, бяроза, таполя. На ўскраіне захавалася гаспадарчая пабудова з чырвонай цэглы.




Каменны крыж у в. Галошава на беразе возера Глыбокае (Глухое), вышыня наземнай часткі 1,5 м., шырыня з лопасцямі 0,88 м., шырыня падставы 0,58 м.




З даўніх часоў увагу вучоных-даследчыкаў манументальных помнікаў матэрыяльнай культуры беларускага народа прыцягвалі велізарныя валуны з высечанымі на іх крыжамі і надпісамі «Господи помози рабу своему Борису». Гэтыя камяні атрымалі назву Барысавых. Вядома 7 такіх помнікаў. 5 у рэчышчы Заходняй Дзвіны (Полацк, Друя, 3 каля Дзісны), 2 на сушы—паміж Оршай і Коханавым, каля вёсак Дзятлава Аршанскага і Галошаўка Талачынскага раёнаў, так званы Рагвалодаў камень, і каля в. Высокі Гарадзец Талачынскага раёна.

Да ўвядзення хрысціянства ў 10 ст. камяні былі язычніцкімі фетышамі. Неўраджай і голад у пачатку 12 ст. на Падзвінні прывялі да адыходу ад хрысціянства, вяртанню да языч¬ніцкіх вераванняў і шанаванню камянёў, каля якіх калісьці маліліся аб ураджаі.

Каменны крыж каля в. Галошава вядомы пад назвамі Баба ці Кацярынінскі крыж, або Крыж-Баба, ён нагадвае жаночую фігуру. Яшчэ ў нядаўнія часы вернікі неслі да крыжа кавалкі тканіны, манеты, маліліся каля яго. У наш час яго ўпрыгожваюць фартушкамі і кветкамі. Паводле паданняў, крыж – акамянелая жанчына, адзнака мяжы Друцкага і Мсціслаўскага княстваў, месца закапаных скарбаў, што вывезлі французы ў 1812 з Масквы. Побач быў малы каменны крыж, умураваны пазней у фундамент маёнтка.

Слуп цагляны (5 км на паўднёвы ўсход ад Талачына на дарозе Талачын-Круглае каля в. Ганчароўка). Дакладнае паходжанне слупа не вядома, хутчэй за ўсё гэта памежны або мытны слуп. Слуп размешчаны на старой дарозе XVIII ст., якая вядзе на Друцк-Магілёў. У 1708г. Пётр I, знаходзячыся на беларускіх землях, заснаваў паштовыя станцыі ў Друцку, Маляўке, Крупках, Бабры і інш пунктах. Менавіта ў гэты час ўпершыню была зроблена спроба упарадкаваць дарожнае будаўніцтва, арганізаваць ўстаноўку паказальнікаў і пагранічных слупоў. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай у 1772г. мяжа паміж Расіяй і Польшчай прайшла па р.Друть. У 1783г. на дарозе была створана мытня, якая праіснавала да 1793г. Слуп часткова разбураны, прамавугольнай формы, у падставе квадрат, вышыня-2, 4 м., шырыня 1,5 м..




Гарадзішча (в.Друцк, каля вескі, на высокім узгорку)

З 22 помнікаў археалогіі зарэгістраваных у Дзяржаўным спісе гісторыка-культурных каштоўнасцяў Рэспублікі Беларусь самым унікальным з'яўляецца гарадзішча Друцк, дзе ў XI-XVI стагоддзях было Друцкае княства з цэнтрам у горадзе Друцку, праходзіла заходняе адгалінаванне знакамітага шляху з "вараг у грэкі". Гэта адзінае месца ў рэспубліцы, дзе прысутнічаюць усе часткі горада ранняга сярэднявечча: дзяцінец, вакольны горад, пасад, земляныя валы, роў і курганны могільнік.




Курганныя могільнікі на тэрыторыі раёна налічваюць ад 2 да 30 курганаў. Курганы ўяўляюць сабой круглыя ў плане насыпы дыяметрам 5-6 м да 10-12 м, вышынёй ад 0,5 да 2,5 м.

Здоровые города и поселки министерство спорта Белорусский фонд финансовой поддержки предпринимателей АВТОМАТИЗИРОВАННЫЙ БАНК ДАННЫХ «КНИГА ПАМЯТИ. ТОЛОЧИНСКИЙ РАЙОН» «Предприниматель года» Общереспубликанский информационный ресурс субконтрактации", баннер "Республиканский молодежный центр Молодёжь Беларуси Защита прав потребителя Цифровая безопасность Трудоустройство молодежи в свободное от учебы время Витебское областное управление госпромнадзора Интерактивные карты по учреждениям дошкольного образования
Интернет-ресурсы